Về Thánh tổ đúc đồng mỹ nghệ Việt Nam, trong sử sách cổ ghi chép có sự khác nhau, thậm chí nhầm lẫn, gộp cả ba vị khổng lồ, Dương Không Lộ và nguyễn Minh Không vào làm một, hóa ra ông Khổng Minh Không mà dân gian chỉ tin là vị Tổ duy nhất.

Theo sách Lĩnh Nam chích quái, sư Dương Không Lộ tu ở chùa Nguyên Quang, sau đổi là Trần Quang, tục gọi chùa Keo, ở huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình. Nhưng trong các sách còn lưu được ở chùa Keo (Thái Bình) và chùa Keo (Hàng Thiện, nam Định), trong văn bia chùa Quỳnh Lâm (Đông Triều, Quảng Ninh), văn bia chùa La Vân ( Quỳnh Phụ, Thái Bình) thì lại nhập sự tích sư Không Lộ vào sự tích của sư Nguyễn Minh Không.

Trong Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam có truyện Sư Khổng Lồ đúc chuông. Truyện, thực ra là một truyền thuyết "thần thoai", kể rằng: sư Khổng Lồ một mình đi lên phương Bắc để quyên giáo đồng, chữa khỏi bệnh cho thái tử con vua Bắc Quốc (Trung Quốc), Ông được nhà vua thưởng nhiều vàng bạc, châu báu. Nhưng ông không nhận, chỉ xin một số đồng đựng đầy một cái túi ba gang. Nhà vua đồng ý, cho phép ông vào kho đồng, lấy bao nhiêu tùy ý. Thế là ông thu hết cả mười kho đồng vào túi mà vẫn chưa đầy.

Ông mang túi đồng xuống thuyền để về nước nhưng không chiếc thuyền nào chịu nổi sức nặng của số lượng đồng đeo trên lưng ông. Ông bèn cưỡi nón tu lờ thay cho thuyền, ung dung xuôi dòng về quê hương.

Về nước , sư Khổng Lồ đem đồng quyên được ở Bắc Quốc đúc ra " Tứ đại khí" có điều lạ, chuông đúc xong, đánh lên , tiếng ngân vang đến Bắc Quốc. Những con trâu vàng ở kho Bắc Quốc tưởng là tiếng mẹ gọi, chạy lồng sang nước ta. Tìm không thấy mẹ, chúng chạy và giẫm sụt cả một vùng đất, sau thành một cái hồ lớn. Hồ ấy về sau có tên là Hồ Tây...

Từ đó, nhà sư Khổng Lồ được nhân dân tôn là ông tổ nghề đúc đồng . Còn Không Lộ thiền sư (Dương Không Lộ) thời Lý rất giỏi nghề đúc đồng. Hai tiểu học trò của ông (Phạm Quốc Tài và Trần Lạc) sau cũng thành tổ nghề của hai làng đúc đồng lâu đời và nỗi tiếng: làng Đề Cầu và làng Đông Mai.

Nhưng Thủy Tổ nghề đúc đồng thủ công nước ta phải từ thời tiền Đông Sơn , thậm chí trước đó nữa. Đáng tiếc, đến nay không ai biết tên tuổi các cụ. Sản phẩm của các cụ để lại, từ mấy nghìn năm trước, vẫn là đỉnh cao nhất của nghề đúc đồng mỹ nghệ nuớc ta.

                                                                                                                                                                                                                                      (ST)